Sporten in een kleine wereld

Drie visueel gehandicapte sporters heeft Nederland naar de Paralympische Spelen afgevaardigd. Roeister Joleen Hakker, de enige van het trio zonder medaille, is de opvallendste verschijning. Zij is blind, de tandemwielrenner Alfred Stelleman (zilver) en judoka Sanneke Vermeulen (brons) zijn slechtziend.

Op een late huldiging in het Holland Huis wordt Hakker (27) bij de hand genomen door vriend Adze Slijp of door paralympisch manager Rita van Driel. Geleidehond Nona is niet mee naar China en Hakker is daarom afhankelijk van andere mensen.

‘Ik wilde het Nona niet aandoen hier te zijn. Dit is zo’n ander land. Ze kent de omgeving niet. Ik heb haar wel meegenomen op trainingskampen in Spanje en Italië. Maar dit vond ik te ver.’

De hond, een kruising tussen een Labrador en een Duitse herder, is qua karakter een kopie van de bazin. ‘Eigenwijs en temperamentvol.’ Toen Hakker als 12-jarige blind werd, kwam dat karakter al aan de oppervlakte.

‘Ik had een tumor op mijn oogzenuw en moest worden geopereerd. De slagingskans was 99 procent. Maar het ging mis. Na tien minuten had ik me al verzoend met dat lot. Ja, ik ben blind, zei ik tegen mezelf, maar ik ga kijken wat ik nog wel kan. Twee weken later ben ik meegegaan op vakantie met een zeilboot. Mijn wereld was wel klein geworden, maar ik kon ermee uit de voeten.’

Het zijn de verhalen over doorzettingsvermogen die de meeste deelnemers bij de Paralympische Spelen hebben. Ze lopen er niet mee te koop, maar altijd blijkt dat hun plaats in de paralympische topsport het resultaat is van onverzettelijkheid, van niet opgeven.

‘Er moest een computer voor mij komen toen ik naar de middelbare school ging. Anders zou ik niet kunnen lezen. Nou mooi niet’, zegt de 16-jarige judoka Sanneke Vermeulen. Ze heeft inmiddels vier vwo-jaren doorlopen. Ze leest door het boek vlak voor haar neus te houden.

Als 8-jarige meldde Vermeulen zich aan bij een judovereniging. Ze heeft geen moment overwogen om met haar slechte ogen (‘ik heb acht tot tien procent zicht’) te zitten kniezen.

‘Mijn ouders stimuleerden me. Ik mocht alles doen. Ik tennis, ik voetbal. Ik fiets ook zonder begeleiding. Voor mij is de wereld scherp. Ik weet niet hoe anderen de dingen zien.’

Vermeulen ontdekte vorig jaar, bij de WK in Brazilië, haar mogelijkheden als paralympisch judoka. Als 15-jarige werd ze de nummer drie van de wereld in de klasse tot 70 kilogram.

De gewichtklassen zijn onderverdeeld in drie categorieën: B1, blind, B2, heel slechtziend, en B3, slechtziend. In B1 zorgt de scheidsrechter ervoor dat de judoka’s elkaar vastpakken. Hij controleert ook de pakking.

Trainster Mirjam van ’t Hul, coach van nationale toppers Henri Schoeman en Esther Stam: ‘B1, B2 en B3 judoën in één klasse. Daarover is deze week weer veel te doen geweest. B1 is toch echt in het nadeel. De uiteindelijke kampioene uit Spanje is B3. Maar die is ook wel heel erg goed.’

Tot 1976 waren er voor blinden geen sportieve activiteiten. In dat jaar werden visueel gehandicapten toegevoegd aan het programma voor de Paralympische Spelen van Toronto.

Vijf jaar later werd in Spanje, het land waar de blindenorganisatie ONCE een bedrijf met dertigduizend werknemers telt, de IBSA opgericht: de internationale bond voor blindensport.

De bond bevordert de sportieve competities voor visueel gehandicapten. De traditionele sporten zijn uitgebreid met categorieën, waarin blinden en slechtzienden hun plaats hebben gevonden. Tandemrijden in het wielrennen is er één. De voorrijder bepaalt tempo en traject. Bij zwemmen tikt de coach met een stok op het hoofd van de man of vrouw in het water. Bij atletiek zijn gids en loper verbonden door een dik elastiek.

In de tussentijd zijn er ook specifieke blindensporten ontwikkeld, zoals goalbal. Donderdagochtend in het Beijing Institute of Technology Gymnasium (TIG) treden de ploegen van België en Denemarken tegen elkaar aan in een spel dat qua sfeer op biljarten lijkt.

In de zaal wordt iedereen via de videowall voortdurend opgeroepen te zwijgen en in elk geval de gsm af te zetten. Anders is het belletje in de blauwe bal (formaat dikke voetbal) niet te horen.

Drie spelers werpen en verdedigen een doel van 9 meter. Het gaat om stuiterballen – tweemaal maximaal – en soms een strafschop als de bal te vaak heeft gestuiterd. Johan de Rick, van het verliezende Belgische team: ‘Ooit waren wij gelijkwaardig aan Nederland. Maar die zijn in de C-divisie blijven steken. Wij spelen nu in de Europese A-divisie.’ De Rick doet het woord voor coach Willy Carpels. Die kan van ontgoocheling over een derde nederlaag geen woord uitbrengen.

In het olympisch hockeystadion wordt de voetbalcompetitie 5-tegen-5 gehouden. Het is blindenvoetbal, iets waaraan de KNVB niet wil deelnemen. De botsingen zijn talrijk, maar de dribbeltechniek, de bal met twee voeten per pas steeds aangetikt, leidt tot voortdurend applaus.

‘Zo’n pure blindensport als goalbal spreekt me niet aan. Ik wilde een gewone sport beoefenen, die je ook als blinde kunt doen’, zegt Joleen Hakker. Zo kwam ze in de roeiboot terecht.

In Peking, op de baan van Shunyi, debuteert die competitie bij de Paralympische Spelen. Hakker roeide, voor ze boordroeister in de Holland Vier werd, in de skiff.

Vriend Adze gaf op de Eem aanwijzingen. Groen voor stuurboord, rood voor bakboord. Zelf zegt ze na vijftien jaar geen voorstelling meer te hebben van een rietkant of een begroeide oever. ‘Zo denk ik niet meer.’

Hakker weegt slechts 50 kilo, maar is wel sterk. Ze is kandidaat om Nederland ook over twee jaar te vertegenwoordigen in Vancouver, in de paralympische skiloop. Ze daagt toproeisters uit geblinddoekt tegen haar te water te gaan. Om te zien wie de sterkste is.

Judo staat sinds 2000 op de kalender. Sanneke Vermeulen behoort tot de besten van haar sport, maar in Nederland komt ze uit in het valide judo. ‘Maar dan niet bij de beste drie van haar klasse’, zegt coach Van ’t Hul.

Zij heeft de judoka in vier weken topsportaanpak klaargestoomd. Esther Stam, Europees kampioene onder 23, was mee als sparringpartner. ‘Ik heb drie keer per dag eten opgeschept om Sanneke op gewicht te krijgen.’ Maar uiteindelijk loonde het traject.

Vermeulen, na het brons: ‘Ik hoop dat er meer slechtziende meisjes zijn die straks mee willen naar de Paralympics. Dit succes smaakt naar meer. Maar ik leg me nog nergens op vast.’

Coach Van ’t Hul: ‘Dit is een voorbeeldproject geweest. Want er is nog maar één manier waarop dit kan, dat is op de topsportmanier. Judo staat hoog aangeschreven in Nederland.

‘Daarom moet het ook zoals het nu gegaan is. We hebben er bij haar techniek ingeslepen als een armklem. Kwam ze naar de kant tijdens een partij. Zag je dat? Die zat, die zat.’

Bron: Volkskrant

blindensport, Paralympische Spelen, visueel gehandicapte sporters